Và hắn rút ví ra. Chợt, đứng hình. Trong suốt 5 giây đồng hồ, hắn vừa nhớ ra là mình mới đi rút tiền. Chỉ mới 2 hôm trước, ví hắn còn chật cứng gần chục tờ polyme xanh lá thơm nức mũi. Đâu cả rồi???

https://media.giphy.com/media/gJha9m3045fsOG0Zhk/giphy.gif

Đâu cả rồi. Hắn nghĩ mình bị móc túi. Chắc chắn có kẻ âm thầm chờ hắn ngủ rồi rút ví đi. Vì hắn NHỚ là mình “chả tiêu gì cả”. Nói đúng hơn là…. hắn CHẢ NHỚ mình đã tiêu gì.

Dĩ nhiên chẳng có ma nào động vào ví trừ hắn. Trong 2 ngày, hắn xài phăng 1/4 quỹ lương được gia đình trợ cấp cho đi học TRONG VÔ THỨC. Trạng thái “tiền mộng du” này không chỉ 1 lần. Tầm 18 tây đổ lên, tên này đã phải trở mình lay lắt với thùng mì gói. Dù cho dè sẻn tối đa, cuối tháng tổng kết lại, hắn cũng chẳng dư 1 đồng. Nhưng lại chẳng nhớ mình đã tiêu quái quỷ gì.

Thực ra hắn tiêu vặt, theo đúng nghĩa đen. Và cho rằng chỉ lặt vặt thì không đáng bao nhiêu là cái suy nghĩ khiến hắn khánh kiệt nhanh chóng.

Rồi đến khi đi làm, nghĩ rằng cuộc đời khốn khổ đã hết, tiền đã rủng rỉnh. Nhưng không, đến cuối tháng vẫn thơm ngon đến cắc cuối cùng. Dù nhận thêm bao nhiêu project làm thêm thì vẫn chẳng đủ miệng ăn tiêu xài. Dường như kiếm được nhiều, chi tiêu cũng tăng theo tương ứng. Nên kết cục vẫn là cháy túi và cầu mong đến ngày được phát lương.

Tình trạng đó kéo dài đến hết 1 năm sau khi ra trường đi làm. Hắn dần ý thức được sự thê thảm của mình trong chuyện xài tiền. Hắn bắt đầu ngấu nghiến sách, blog, google…không phải về cách làm giàu, mà là cách để bớt nghèo. Hắn muốn biết tiền của mình đi đâu, hắn muốn kiểm soát được cách mình vung tiền, muốn cảm nhận được từng đồng mình làm ra.

Và hắn cũng chính là tôi cách đây vài năm. Thực sự, nếu không sớm ý thức được về vấn đề tài chính cá nhân, chắc giờ tôi vẫn còn khốn khổ với lối tiêu tiền cũ. Đây là vấn đề rất đau đầu đối với người trẻ. Trong trường, người ta dạy cách kiếm tiền, nhưng lại chẳng ai dạy cách tiêu. Thế là ta tiêu theo bản năng, theo cảm xúc nhất thời chứ không có 1 kế hoạch nào cả. Thế nên mới có vấn đề sau khoảng thời gian dài nhìn lại, thấy mình chẳng tích lũy được gì. Thậm chí là gặp những sự cố hy hữu trong đời thì mới ngỡ ra tài khoản của mình chỉ đủ tiền ăn đến cuối tháng.

Đây là 1 trong những bài post đầu tiên tôi viết về tài chính cá nhân. Để có thể thịnh vượng về tài chính cá nhân, chắc có lẽ cần phải học nhiều thứ. Thứ đầu tiên tôi muốn chia sẻ, chính là cách tôi kiểm soát chi tiêu.

Tại sao phải kiểm soát chi tiêu?

Hãy nhìn từ những vấn đề. Bạn có từng cảm thấy thỉnh thoảng nhìn vào tài khoản ngân hàng, lại bị bất ngờ vì số dư tự nhiên……thấp hơn là mình tính toán không? Bạn có để ý mức sống đầu tháng và cuối tháng của mình chênh lệch như trời và đất không? Hay thỉnh thoảng có cái thiệp đám cưới, bể bánh xe, đi khám bệnh…. 1 ngàn cái gạch đầu dòng bất thình lình xuất hiện trong khi bạn không có khoản dự phòng nào nhưng không thể say no. Lúc đó, độ méo trên mặt bạn sẽ tỷ lệ thuận với tầm quan trọng của kiểm soát chi tiêu.

https://media.giphy.com/media/DofYrYKNR461q/giphy.gif

Tôi đã từng tự hỏi, sao mình lại tiêu nhiền tiền vậy. Tôi vốn không phải người mua sắm xa xỉ, chỉ tiêu lặt vặt ăn uống đi cafe thôi. Thỉnh thoảng lại shopping Tiki sắm mấy món đồ công nghệ. Sau đó tôi quyết tâm làm 1 thử thách nho nhỏ:

Ghi chép lại toàn bộ chi tiêu của mình. Trong 1 tháng.

Đây là lúc trò chơi thay đổi. Tôi lập một file google sheet, 1 ngày tầm 3 – 4 lần, ghi đầy đủ các khoản chi tiêu của mình, thậm chí đến từng 3 nghìn gửi xe. Mỗi ngày đều đặn trong 30 ngày liên tục. Tôi thậm chí tự thề với bản thân, ngày nào lười không ghi chép chi tiêu thì sẽ phải đóng phạt 50k cho người kiểm soát của mình (một người bạn tôi nhờ trông nom file google sheet này).

Template đơn giản thế này thôi:

Và phép màu xảy ra!

Nguyên một bức tranh chi tiêu hiện ra trước mặt. Rõ mồn một. Tôi thấy rõ từng nghìn mồ hồi của mình được điều đi đâu và làm gì. Cảm giác như một ông chủ :))) Nhưng đó chưa phải là phép màu lớn nhất…… Lần đầu tiên, trong suốt 4 năm đại học, 1 năm đi làm. Và đã là ngày 2 của tháng tiếp theo rồi. TÔI VẪN CÒN DƯ HƠN 3 TRIỆU.

https://media.giphy.com/media/YZlQaMesgPIAM/giphy.gif

Nếu bạn chưa hình dung ra mức độ nghịch thiên của trường hợp này thì hãy hiểu cho, việc tiêu hết đồng cuối cùng trước khi xé tờ lịch thứ 30 trong tháng là bất biến rồi. Chứ đừng nói bây giờ là mùng 2 rồi mà vẫn còn 3 triệu, vậy khác nào đại gia mới nổi.

Rồi 1 tia ý tưởng xẹt qua, lóe lên ý niệm mơ hồ. Phải chăng, việc ghi chép và theo dõi này, đã kiềm chế mức chi tiêu của tôi trong suốt tháng đó. Khi thứ gì đó bắt đầu đo lường được, nó sẽ bắt đầu cải thiện.

You can’t manage what you don’t measure – Peter Drucker –

Cách kiểm soát chi tiêu

Để kiểm soát chi tiêu, trước hết phải biết được mình đã chi những gì, ghi chú đầy đủ mỗi ngày.

Bước 1: Chọn công cụ ghi chú

Hãy chọn đại 1 công cụ bất kỳ. Có thể là excel, có thể là google sheet, hoặc 1 app quản lý chi tiêu nào đó (misa hoặc money lover là 2 app Việt Nam để làm việc này)… Cái quan trọng không phải là dùng tool nào, mà là bạn biết thứ mình có thể làm với tool đó.

Nếu làm theo cách của tôi, bạn cần tạo 1 file google sheet, sau đó tạo 1 bảng có những cột sau:

  • Ngày chi
  • Tên chi phí
  • Số tiền
  • Khoản mục (loại chi phí)

Nếu cần chi tiết hơn, bạn có thể tùy ý tạo thêm các cột khác. Tôi giữ cho việc ghi chép thật đơn giản để đỡ lười. Đó là lý do tại sao tôi không dùng app dù giao diện chuyên nghiệp hơn. Là bởi vì trong đó họ bắt buộc phải điền và chọn nhiều trường quá. Tôi muốn mình có thể ghi chú nhanh trong 30s để còn làm việc khác.

Bước 2: Phân loại chi phí

Có thể chia chi tiêu của bạn thành 3 loại chính:

  • Cần: Những thứ không chi, bạn sẽ khó lòng sống sót (nhà ở, đồ ăn, nước uống, điện, nước, xăng xe…)
  • Muốn: Những khoản chi cũng được mà không chi cũng được (mua quần áo, đi cà phê, ăn vặt, đi chơi, hẹn hò, sắm phone mới…)
  • Tiết kiệm: Những khoản tiền để dự phòng trường hợp khẩn cấp, trả nợ, đầu tư…

Một trong những phát hiện nữa của tôi khi xem lại bảng tổng hợp chi tiêu hàng tháng, đó là phần lớn tiền dồn vào khoản CầnMuốn. Và không có đồng nào cho Tiết kiệm cả.

Phân loại chi phí giúp tôi hiểu được mình có thể cắt giảm cái gì, đầu tư thêm gì. Từ đó thấy được thói quen tiêu tiền của chính mình

Okay, bây giờ là bài tập thực hành đây. Hãy gạch đầu dòng càng nhiều càng tốt theo yêu cầu sau:

  • Cần: Hãy liệt kê tất cả các loại chi phí sống còn mà hàng tháng bạn chắc chắn phải chi nếu muốn sống. Ví dụ: Tiền nhà, tiền ăn, tiền điện,… Hãy nhớ trong đâu là những khoản bắt buộc để duy trì 1 mức sống tối thiểu thôi nhé. Chỉ cần gạch đầu dòng, không cần con số cụ thể
  • Muốn: Nếu bạn có 1 số thói quen như đi cafe 2 lần/tuần, hoặc hẹn hò với bạn gái mỗi tối 3, 5, 7. Đây là những gạch đầu dòng cần có trong mục này. Hãy bổ sung vào danh sách nhiều nhất bạn có thể nghĩ ra. Sau khi liệt kê hết, hãy gạch thêm 1 đầu dòng cuối cùng và đặt tên là “Khác”. Khoản này dành cho các mong muốn bất ngờ phát sinh trong tháng.
  • Tiết kiệm: Khoản này hơi khó nghĩ nếu bạn chưa bao giờ tiết kiệm giống tôi trước đây. Tôi sẽ đưa ra ví dụ, các bạn có thể sáng tác thêm.

Ví dụ cho các loại chi phí chia theo từng danh mục

→ Vậy là xong phần phân loại. Okay chuyển sang mục kế nào!

Bước 3: Tạo ngân sách

Vì từ này có chút trừu tượng, để tôi mô tả ngắn gọn cho anh em nắm. Ngân sách là 1 dạng kế hoạch về tiền. Bạn muốn tháng sau dùng khoảng 3 triệu cho việc ăn uống – đó là 1 dạng ngân sách. Bạn muốn hàng tháng đổ khoảng 300k tiền xăng, đó là 1 dạng ngân sách. Khi bạn đặt ra 1 con số cụ thể cho 1 loại chi phí, thì đó chính là ngân sách và cũng là mục tiêu hướng tới của bạn. Làm sao để cân đối được chi tiêu của mình, không vượt quá ngân sách, không đốt tiền quá nhanh trong 1 thời gian ngắn. Ngân sách sẽ là kim chỉ nam.

Để thiết lập ngân sách, hãy tổng hợp lại tất cả các nguồn thu nhập của bạn (đi làm, nhà cho, tiền lợi nhuận đầu tư, blabla). Giả sử là 10tr đi làm + 2tr từ lợi nhuận khác= 12tr. Từ đó, chia thành 3 phần như sau:

  • Cần: 50% – 6tr
  • Muốn: 30% – 3tr6
  • Tiết kiệm: 20% – 2tr4

Đây là con số tham khảo, bạn có thể điều chỉnh để phù hợp với hiện trạng tài chính của mình. Sẽ có 1 sự sốc nhẹ. Vì khoản tiền cho những nhu cầu dạng MUỐN bắt đầu bị thu hẹp. Bạn sẽ phải chọn ra những nhu cầu được ưu tiên để cựa quậy trong mức 30% = 3tr6 này. Có thể là bớt mua quần áo lại, cắt Netflix đi, không ăn vặt nữa, hẹn hò ở nơi nào rẻ hơn… Và đồng thời, 1 khoản tiền TIẾT KIỆM được hình thành để đầu tư cho tương lai.

Thực hiện tiếp như sau. Hãy đem danh sách ở trên bạn đã hoàn thành. Ở mỗi mục chi phí, gán cho nó số tiền mà bạn biết hoặc ước lượng là sẽ tiêu cho một tháng.

Bắt đầu từ chi phí cố định như tiền nhà, tiền wifi, điện nước (nếu chỗ của bạn đóng trọn gói)… Sau đó bắt đầu ước lượng các chi phí không cố định khác. Dựa trên tỷ lệ phần trăm 50-30-20 ở trên, hãy đưa ra con số hợp lý cho từng tiểu mục. Sao cho cộng lại không lố.

Okay, đây là ví dụ cách phân phối ngân sách của tôi với mức thu nhập 12tr/tháng cho tất cả các nhu cầu chi tiêu.

Tổng lại các khoản tốn 11tr720k. Dư 280k cho vào quỹ nào cũng được.

Ở cách phân bố này, bạn có thể thấy, loại chi phí Cần của tôi đang ở mức khoảng 40% thu nhập, nghĩa là thấp hơn cả dự định là 50%. Điều này nghĩa là tôi đang có mức thu nhập tương đối dư dả để trang trải nhu cầu cơ bản, lối sống cũng đơn giản nên những chi phí bắt buộc thấp. Ngược lại, ở phần tiết kiệm, tôi lại đặt tổng ngân sách vượt 20% lên tầm 28%. Điều này không có hại, bởi vì những khoản mục trong này có giá trị về lâu dài và hứa hẹn 1 tương lai thịnh vượng tài chính.

Vậy cuối cùng cái bảng này để làm gì? Câu hỏi hay đấy!

Bước 4: Theo dõi chi tiêu

Về phương thức ghi chú:

Hàng ngày bạn sẽ vào bảng theo chi tiêu và ghi lại những lần chi tiền của mình. Bạn có thấy cột “loại chi phí” không? Đó chính là những chi phí bạn đã liệt kê trên bảng trên đó. Và sau khi bạn điền bảng này 1 cách đều đặn, trung thực, đầy đủ. Thông qua 1 số phép tính đơn giản mà bảng tính xử lý, ghi chép của bạn sẽ xuất ra

  • Mỗi khoản mục bạn đã chi thực tế bao nhiêu tiền?
  • Số tiền chi đó đang ở mức bao nhiêu % của ngân sách bạn đặt cho khoản đó?
  • Có khoản mục nào đang báo động cắn tiền quá nhanh hay vượt ngân sách không?
  • Mức chi tiêu theo ngày, những khoản chi tiêu cắn nhiều tiền nhất hiện tại?

Để có được những kết quả này, cần phải có chút kiến thức excel. Nhưng tôi không định mở khóa đào tạo excel đâu, thế nên sẽ tặng anh em cái template, cứ thế mà điền thôi. Ai rảnh vọc thì cải tiến để dùng cá nhân hóa hơn nhé.

Với 4 thông tin đó, bạn sẽ dễ dàng kiểm soát được cách dùng tiền của mình. Mỗi lần đắn đo không biết có nên order bánh tráng trộn về ăn không. Chỉ cần liếc ngân sách ăn vặt của mình đến hôm nay còn bao nhiêu, có đang quá nhanh hay chậm. Từ đó bạn sẽ đưa ra quyết định dễ dàng hơn.

https://media.giphy.com/media/g9582DNuQppxC/giphy.gif

Thói quen ghi chú:

Hãy ghi chú đầy đủ, nên ghi chú ngay sau khi vừa chi tiền nếu có thể. Buổi tối ra soát lại 1 lần nữa. Review và chỉnh sao cho ngày mai chi tiêu phù hợp hơn

Bước 5: Nguyên tắc của kiểm soát tài chính

  • Không tiêu vào khoản tiết kiệm trừ khi dùng vào đúng mục đích của nó
  • Ghi chép đầy đủ mỗi ngày. Nếu thấy khó quá, hãy tự phạt mình nếu không ghi chép đủ và tự lập 1 lời thề độc sẽ tuân thủ hình phạt (cách hơi cực đoan nhưng hiệu quả lắm anh em ạ. Hôm nào high sẽ chia sẻ mọi người chiêu này. Nhưng mà không biết có bị coi là tà môn không nữa :)))
  • Điều chỉnh nếu nhận thấy tín hiệu báo động, ngân sách cắn quá nhanh, sắp chạm hoặc vượt ngân sách khi chưa hết tháng. Ngay lập tức chỉnh lại cách chi cho các khoản đó.

Hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp ích được cho các bạn phần nào đó 1 góc nhìn mới về tiền. Đỡ mông lung hơn. Dù có thể chưa làm được ngay, nhưng nếu tham khảo, nghiên cứu để ra được 1 cách tuyệt vời hơn nữa thì hãy comment bên dưới nhé. Mình sẽ tiếp thu và áp dụng cho các bài blog lần sau về chủ đề tài chính cá nhân này.